Hoe reguleer ik mijn zenuwstelsel?

"Zenuwstelsel reguleren, hoe doe je dat eigenlijk?"

Die vraag krijg ik vaak. En het eerlijke antwoord is: dat hangt af van in welke staat je op dat moment bent.

Want de meeste adviezen die je online tegenkomt gaan uit van één universele oplossing. Mediteren. Diep ademhalen. Stil gaan zitten, ogen dicht en rustig worden.

Maar zo werkt het zenuwstelsel niet.

Wat helpt in de ene staat, kan in een andere staat je klachten juist verergeren.

Het uitgangspunt dat ik hierbij gebruik heet complete the experience. 

Je geeft je systeem wat het op dát moment daadwerkelijk nodig heeft, in plaats van wat je denkt dat je zou moeten voelen of doen. En dat is per staat compleet verschillend.

Neem fight or flight, de sympathische staat. Je systeem denkt dat er gevaar is, en bereidt zich voor om te vechten of te vluchten. Stel je voor dat je op dit moment wegrent voor een leeuw. Denk je dan: zal ik nu maar even hier gaan zitten en mediteren?

Precies. 

Daarom werkt stilzitten met gesloten ogen hier vaak averechts, zeker als je activatie hoog is. In plaats van rust te brengen, kan het de spanning juist verder opbouwen, tot aan een paniekaanval toe.

Wat hier wel werkt, is je lichaam laten doen waar het al klaar voor is. 

Rennen. Krachttraining. Boksen op een punching bag. Stevig schudden. Dit is niet zomaar "ook een optie" naast andere tools, dit is voor deze staat de meest effectieve manier om te reguleren. Je zenuwstelsel heeft zich voorbereid op actie, en die energie wil er ook daadwerkelijk uit.

Geen sportschool of bokszak bij de hand, omdat je bijvoorbeeld op je werk zit? Dan kunnen ademhalingsoefeningen met een langere uitademing dan in, of bilaterale stimulatie ook helpen om de energie te ontladen. Je kunt natuurlijk ook even in het wc-hokje schudden of een blokje om het kantoor wandelen. Dat is het meest effectief

Dan de andere kant van het spectrum: de dorsale staat, oftewel shut-down. Hier is precies het tegenovergestelde nodig. Je systeem heeft de noodrem getrokken en zich teruggetrokken, en wat je hier zoekt is juist meer energie, niet minder.

De neiging is om te gaan liggen en te slapen. Maar wat je lichaam eigenlijk nodig heeft, is voorzichtig wakker gemaakt worden. Bijna alsof je uit een winterslaap moet komen.

Dat gaat met kleine beetjes. Vijf minuten om het blok lopen. Tikken op je lichaam. Door het huis dansen. Even de zon in. Minder is hier echt meer, je hoeft niet in één keer een volledige work-out te doen om iets te laten verschuiven.

Wat hier averechts werkt, is precies wat bij fight or flight juist hielp: langzame ademhaling met een lange uitademing brengt je hier nog verder omlaag. Een zachte blik of een meditatie met gesloten ogen verdiept het gevoel van wegdrijven, in plaats van dat het je meer in het hier en nu brengt.

En belangrijk om te weten: dorsaal zijn is niet hetzelfde als moe zijn. Als je moe bent, ben je daar volledig bij aanwezig. Dorsaal voelt eerder als afwezig zijn, een soort verdoving of dissociatie.

Mensen die dorsaal-dominant zijn tijdens een work-out class moeiteloos zware gewichten tillen, zonder dat het pijn lijkt te doen. Niet omdat ze zo sterk zijn, maar omdat ze op dat moment gedissocieerd zijn van het signaal dat hun lichaam probeert te geven. 

Dat lijkt misschien indrukwekkend, maar het is een reëel risico op blessures, juist omdat je lichaam je niet meer op tijd waarschuwt.

Tussen deze twee uitersten in zit freeze. Een mix van beide, dorsale én sympathische energie tegelijk.

Hier wil je de dorsale energie loslaten en richting sympathisch bewegen, en dat doe je op dezelfde manier als bij dorsaal: met kleine beetjes energie. Even de was opvouwen. Je even wegdraaien van wat de trigger veroorzaakt. Een klein beetje mobiliseren, tot de volgende stap weer draaglijk voelt.

Een paar tools werken trouwens in bijna elke staat. Het geluid 'voo', een lage, uitgeademde toon, is een universeel regulerend geluid. En bilaterale stimulatie, zoals links-rechts bewegen, tikken, of een bewuste wandeling met open ogen waarin je orienteert in de omgeving, ondersteunt in de meeste staten.

Het punt dat ik je hiermee wil meegeven is dit: als "mediteren" niet voor je werkt als regulatie tool, betekent dat niet dat je het verkeerd doet.

Het kan gewoon het verkeerde gereedschap zijn voor de staat waarin je op dat moment zit.